Gruczoły okołoodbytowe u psa – zapalenie objawy i czyszczenie

Pies siada nagle na podłodze, wyciąga przednie łapy i zaczyna z determinacją przesuwać tylną częścią ciała po dywanie lub trawniku. Choć dla wielu opiekunów widok ten bywa zaskakujący lub nawet zabawny, tzw. „saneczkowanie” rzadko jest powodem do śmiechu. Pierwszą myślą opiekuna bywa zazwyczaj robaczyca, jednak u dorosłych, regularnie odrobaczanych psów przyczyna leży gdzie indziej. W zdecydowanej większości przypadków za to zachowanie odpowiadają zapchane gruczoły okołoodbytowe u psa.

Problem ten dotyczy tysięcy czworonogów, a mimo to wiedza na temat pielęgnacji tej wrażliwej okolicy wciąż bywa znikoma. Niewiedza lub ignorowanie pierwszych sygnałów ostrzegawczych może prowadzić do powikłań, takich jak bolesne zapalenie gruczołów okołoodbytowych u psa, a w skrajnych sytuacjach – pęknięty ropień gruczołu okołoodbytowego u psa.

W tym przewodniku dowiesz się, czym są zatoki okołoodbytowe, jakie pełnią funkcje, jak rozpoznać objawy zapalenia gruczołów okołoodbytowych u psa oraz kiedy pomocna będzie zmiana diety, a kiedy niezbędna staje się pilna wizyta w gabinecie weterynaryjnym.

Czym są gruczoły okołoodbytowe u psa i do czego służą?

Rozmawiając o anatomii czworonoga, często używa się zamiennie pojęć „gruczoły” oraz „zatoki”. Z anatomicznego punktu widzenia, pod skórą psa znajdują się dwie zatoki (woreczki) okołoodbytowe, do których uchodzą drobne gruczoły produkujące charakterystyczną wydzielinę.

Gdzie znajdują się gruczoły okołoodbytowe?

Gruczoły okołoodbytowe u psa to dwa niewielkie symetryczne woreczki umieszczone pod skórą, po obu stronach odbytu. Aby łatwiej je zlokalizować, warto wyobrazić sobie tarczę zegara – zatoki znajdują się mniej więcej na pozycji godziny czwartej i ósmej. Każda z zatok połączona jest ze światłem odbytu wąskim kanalikiem wyprowadzającym.

Jaką funkcję pełnią gruczoły okołoodbytowe w życiu psa?

Wydzielina gromadząca się w zatokach to zazwyczaj płynna lub lekko maścista ciecz o bardzo intensywnym, rybnym i trudnym do pomylenia z czymkolwiek innym zapachu. Służy ona psom do:

• Znakowania terytorium. Podczas oddawania kału formujący się stolec uciska na woreczki, powodując ich naturalne opróżnienie. W ten sposób pies pozostawia swój indywidualny „podpis zapachowy”.
• Komunikacji międzyosobniczej. Zapach wydzieliny niesie ze sobą zestaw informacji o płci, wieku, stanie zdrowia oraz poziomie hormonów zwierzęcia. To właśnie z tego powodu psy podczas powitania tak intensywnie obwąchują swoje okolice podogonowe.

Dlaczego gruczoły czasem wymagają pomocy człowieka?

W warunkach fizjologicznych zdrowy pies opróżnia zatoki bezniczyjej pomocy przy każdym wypróżnieniu. Problemy pojawiają się, gdy mechanizm ten ulega zaburzeniu. Zbyt miękki kał, zbyt mała masa stolca, przewlekłe biegunki lub wrodzone zwężenie kanalików sprawiają, że płyn zaczyna zalegać w woreczkach. Wskutek zalegania wydzielina gęstnieje, tworząc czopy, co z czasem doprowadza do stanu, w którym diagnozowane są przepełnione gruczoły okołoodbytowe u psa.

Objawy problemów z gruczołami okołoodbytowymi u psa

Początkowe sygnały świadczące o tym, że zatoki są przepełnione, bywają subtelne, jednak z czasem stają się bardzo uciążliwe dla zwierzęcia.

Jeżdżenie na pupie – najpopularniejszy, ale nie jedyny objaw

Gdy pies jeździ na pupie, próbuje w ten sposób mechanicznie rozmasować swędzącą i uciskającą okolicę odbytu. Świąd wywołany przez nagromadzoną wydzielinę bywa tak silny, że pies szuka ulgi, szorując tylną częścią ciała po szorstkich dywanach, trawie czy chodniku.

Gryzienie i lizanie okolicy odbytu

Narażony na dyskomfort czworonóg zaczyna uporczywie wylizywać okolice podogonowe, wewnętrzną stronę ud oraz nasadę ogona. W skrajnych przypadkach pies potrafi wygryzać sierść aż do krwi, doprowadzając do powstania wtórnych zapaleń skóry (tzw. hot-spotów).

Nieprzyjemny zapach z okolicy ogona

Jeśli zauważysz, że Twój pies mimo kąpieli wydziela bardzo ostry, metaliczno-rybny odór, jest to wyraźny sygnał, że z kanalików wyprowadzających podnosi się lub podcieka zatrzymana wydzielina. Czasem plamy o tym zapachu pozostają na posłaniu psa.

Widoczny obrzęk lub zaczerwienienie przy odbycie

Zdrowy odbyt jest płaski i ma naturalny kolor skóry. Gdy rozwija się stan zapalny, pojawiają się twarde, tkliwe uwypuklenie. Skóra staje się zaczerwieniona, napięta i gorąca w dotyku.

Problemy z oddawaniem kału i zmiana zachowania

Powiększone zatoki okołoodbytowe wywołują ból podczas parcia na stolec. Pies może wielokrotnie kucać, skomleć przy próbie wypróżnienia lub wstrzymywać oddawanie kału. Często pojawia się też ogólny niepokój, brak możliwości znalezienia wygodnej pozycji do leżenia oraz agresja dotykowa przy próbie podniesienia ogona.

Dlaczego gruczoły okołoodbytowe się zatykają? Przyczyny problemu

Zrozumienie źródła dolegliwości jest kluczem do skutecznej profilaktyki i zapobiegania nawrotom. Dowiedz się, jakie są główne przyczyny zatkanych gruczołów okołoodbytowych u psa.

Zbyt rzadkie naturalne opróżnianie

Głównym czynnikiem fizjologicznym jest brak odpowiedniego ucisku na zatoki. Aby zatoka uległa opróżnieniu, przechodzący przez odbyt stolec musi być uformowany i twardy na tyle, by mechanicznie wycisnąć zawartość woreczków. Jeśli pies cierpi na nawracające luźne stolce lub biegunki, gruczoły przestają się opróżniać.

Dieta uboga w błonnik, a problemy z gruczołami

Niewłaściwie zbilansowana dieta, pozbawiona włókna pokarmowego (błonnika), prowadzi do powstawania miękkiego, bezpostaciowego stolca. Posiłki o niskiej strawności lub oparte wyłącznie na niedopasowanych składnikach nie dają odpowiedniej objętości i twardości masom kałowym, wyłączając naturalny mechanizm mikcji wydzieliny.

Predyspozycje rasowe

Choć problem może dotknąć każdego czworonoga, statystycznie zatkane gruczoły okołoodbytowe u psa diagnozowane są znacznie częściej u ras małych i miniaturowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• Pudle (małe i miniaturowe),
• Cocker spaniele,
• Jamniki,
• Chihuahua,
• Mopsy i buldogi francuskie.

U ras tych kanaliki wyprowadzające są niezwykle wąskie, co przy nieznacznym nawet zagęszczeniu wydzieliny doprowadza do powstania czopu.

Alergie i stany zapalne jako czynnik ryzyka

Alergie pokarmowe oraz wziewne często objawiają się u psów uogólnionym świądem skóry oraz stanami zapalnymi uszu i okolic odbytu. Obrzęknięta w wyniku reakcji alergicznej śluzówka odbytu zaciska kanaliki wyprowadzające, uniemożliwiając ewakuację płynu z zatok.

Zapalenie gruczołów okołoodbytowych u psa – jak przebiega i czym grozi?

Zatrzaskujący się mechanizm samoistnego opróżniania uruchamia kaskadę niebezpiecznych zdarzeń. Zalegająca w zamkniętych woreczkach wydzielina staje się doskonałą pożywką dla bakterii.

Gdy dojdzie do zakażenia bakteryjnego, rozwija się ostre zapalenie gruczołów okołoodbytowych u psa. Płyn przekształca się w gęstą, krwawiącą lub ropną masę. Jeśli w tym momencie nie zostanie wdrożone leczenie, ciśnienie wewnątrz zatoki doprowadzi do powstania ropnia.

Ropień gruczołu okołoodbytowego u psa to stan ostry. Wygląda jak bolesny, czerwono-fioletowy guzek. Nieleczony ropień po kilku dniach ulega samoistnemu pęknięciu na zewnątrz przez skórę, tworząc tzw. przetokę okołoodbytową. Z rany zaczyna sączyć się krew z ropą o bardzo przykrym zapachu. Przetoka to poważne powikłanie wymagające dłuższego leczenia antybiotykowego, regularnego płukania rany, a niekiedy interwencji chirurgicznej.

Czyszczenie gruczołów okołoodbytowych u psa – kiedy i jak?

Procedura, jaką jest czyszczenie gruczołów u psa, powinna być wykonywana wyłącznie wtedy, gdy istnieją do tego wyraźne wskazania. Pielęgnacyjne, profilaktyczne wyciskanie zdrowych, niesprawiających problemu zatok u dorosłego psa jest błędem – może prowadzić do podrażnień śluzówki i osłabienia naturalnego napięcia mięśniowego.

Prawidłowa wiedza na temat tego, jak wyczyścić gruczoły okołoodbytowe u psa, wymaga rozróżnienia dwóch podstawowych technik.

Czyszczenie zewnętrzne – metoda dla opiekunów w domu

Czyszczenie zewnętrzne polega na delikatnym uciśnięciu zatok od zewnątrz, przez skórę. Może być wykonywane przez przeszkolonego opiekuna wyłącznie w łagodnych stanach przepełnienia, gdy wydzielina jest płynna:

1. Zabezpiecz dłonie jednorazowymi rękawiczkami nitrylowymi i przygotuj chusteczki pielęgnacyjne lub gaziki.
2. Unieś ogon psa do góry, aby napiąć skórę wokół odbytu.
3. Złap od zewnątrz tkanki po obu stronach odbytu kciukiem i palcem wskazującym.
4. Wywrzyj delikatny, skierowany lekko do góry i do środka nacisk w stronę otworu odbytu.
5. Po wypłynięciu wydzieliny dokładnie oczyść i zdezynfekuj okolicę preparatem przeznaczonym dla zwierząt.

Czyszczenie wewnętrzne – zostaw je lekarzowi weterynarii!

Gdy zawartość zatok uległa zagęszczeniu (ma konsystencję plasteliny) lub rozwinął się stan zapalny, czyszczenie zewnętrzne będzie bezskuteczne i bardzo bolesne dla psa. Wówczas stosuje się czyszczenie wewnętrzne (przez odbyt).

Zabieg ten polega na wprowadzeniu palca wskazującego w rękawicy i z lubrykantem do wnętrza odbytu psa, uciśnięciu zatoki od środka i dokładnym jej opróżnieniu. Tę procedurę należy bezwzględnie pozostawić lekarzowi weterynarii lub wykwalifikowanemu groomerowi. Próba wykonania czyszczenia wewnętrznego bez odpowiedniej wiedzy i wprawy grozi uszkodzeniem ściany prostnicy lub pęknięciem zatoki!

Jak często czyścić gruczoły i od czego to zależy?

Częstotliwość zabiegu jest kwestią indywidualną. Zdrowe psy nie wymagają czyszczenia wcale. Psy z tendencją do zatykania mogą potrzebować pomocy co 4–8 tygodni. Cel stanowi jednak wyeliminowanie przyczyny problemu tak, aby zatoki czyszczone były jak najrzadziej.

Czego absolutnie nie robić przy czyszczeniu gruczołów?

• Nie używaj siły. Jeśli przy delikatnym ucisku wydzielina nie wypływa, zatrzymana masa jest zbyt gęsta lub kanalik jest zatkany czopem. Silne gniecenie doprowadzi do pęknięcia zatoki pod skórą!
• Nie czyść zatok ze stanem zapalnym w domu. Jeżeli okolica jest gorąca, obrzęknięta lub pies silnie wokalizuje z bólu, natychmiast przerwij próbę i udaj się do gabinetu.
• Nie stosuj patyczków higienicznych ani ostrych narzędzi.

Leczenie zapalenia i ropnia gruczołów okołoodbytowych

Gdy dojdzie do rozwoju infekcji bakteryjnej, samo opróżnienie gruczołów okołoodbytowych u psa nie wystarczy. Lekarz weterynarii wdroży odpowiednie postępowanie medyczne:

1. Płukanie. Za pomocą specjalnej kaniuli wprowadzanej do kanalika lekarz przepłukuje wnętrze roztworem soli fizjologicznej z antyseptykiem lub środkiem przeciwzapalnym, usuwając zalegające czopy i ropę.
2. Leki miejscowe i ogólne. Do wnętrza opróżnionej zatoki podaje się maści antybiotykowe i przeciwzapalne. W cięższych przypadkach konieczna jest ogólna antybiotykoterapia w tabletkach lub zastrzykach oraz podanie leków przeciwbólowych.
3. Leczenie ropnia i przetoki. Ropień wymaga nacięcia, drenażu oraz regularnego przemywania rany. Pies musi nosić kołnierz ochronny, aby nie dopuścić do wylizywania rany.
4. Chirurgiczne usunięcie zatok (sakkulektomia). U psów z uporczywie nawracającymi stanami zapalnymi, niepoddającymi się leczeniu zachowawczemu, ostatecznym krokiem jest operacyjne usunięcie obu zatok okołoodbytowych.

Jak dieta wpływa na zdrowie gruczołów okołoodbytowych?

Dieta odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowej funkcji zatok okołoodbytowych. To właśnie od konsystencji, objętości i twardości stolca zależy, czy mechanizm samoistnego wyciskania będzie działał sprawnie przy każdym wypróżnieniu.

Aby wspierać ten proces, warto zwrócić uwagę na:

• Rolę włókna pokarmowego (błonnika). Błonnik (zarówno rozpuszczalny, jak i nierozpuszczalny) działa w jelitach jak gąbka – wiąże wodę i zwiększa objętość mas kałowych. Dzięki temu stolec staje się uformowany, odpowiednio zwarły i skutecznie uciska ścianki odbytu podczas wypróżnienia.
• Prawidłowe nawodnienie. Karma zbyt sucha, podawana bez stałego dostępu do świeżej wody, może prowadzić do zaparć lub powstawania małych, twardych „bobków”, które nie dają odpowiedniego nacisku na zatoki.
• Znaczenie dobrej jakościowo karmy. Wprowadzenie odpowiednio skomponowanej żywieniowo karmy sprzyja prawidłowemu formowaniu stolca. Dla wielu psów wsparciem okazuje się wysokiej jakości mokra karma dla psa, która naturalnie dbając o nawodnienie organizmu, pomaga uzyskać właściwą konsystencję mas kałowych.
• Karmy specjalistyczne i funkcjonalne. W przypadkach nawracających kłopotów z wypróżnianiem doskonałym wyborem mogą być karmy funkcjonalne dedykowane psom z wrażliwym przewodem pokarmowym, które wzbogacono o dodatkowe źródła błonnika (np. babkę płesznik, wysłodki buraczane czy ziarna lnu).

Mokra karma dla psa Dolina Noteci Premium bogata w cielęcinę z zielonym groszkiem zestaw 24 x 400 g

Mokra karma dla psa Dolina Noteci Premium bogata w perliczkę z jabłkiem zestaw 24 x 400 g

Mokra karma dla psa Dolina Noteci Premium bogata w kurczaka zestaw puszka 12 x 185 g

Jak zapobiegać problemom z gruczołami okołoodbytowymi u psa?

Profilaktyka jest znacznie mniej stresująca i tańsza niż leczenie bolesnych powikłań. Oto najważniejsze zasady, które pomogą utrzymać zatoki w pełnym zdrowiu:

1. Dbaj o odpowiednią dietę. Wybieraj wysokiej jakości, zbilansowaną karmę dla psa. Unikaj nagłych zmian karmy, które mogą wywołać luźne stolce.
2. Kontroluj masę ciała. Psy z nadwagą i otyłością mają wokół odbytu grubszą tkankę tłuszczową, co utrudnia naturalny ucisk stolca na zatoki.
3. Zapewnij odpowiednią ilość ruchu. Regularna aktywność fizyczna pobudza perystaltykę jelit i sprzyja prawidłowemu oddawaniu stolca.
4. Szybko reaguj na biegunki. Jeśli u psa wystąpi kilkudniowa rozwolnienie, po jego ustabilizowaniu sprawdź, czy gruczoły nie uległy przepełnieniu.
5. Unikaj nieuzasadnionego wyciskania. Nigdy nie czyść gruczołów „na zapas”, jeśli pies nie wykazuje żadnych objawów.

Dbając o codzienne zdrowie swojego pupila, warto regularnie poszerzać wiedzę. Aby dowiedzieć się więcej o prawidłowej pielęgnacji, odwiedź nasze sekcje obejmujące kompleksowe zdrowie psów i kotów oraz tematyczne artykuły o psach. Jeśli chcesz zgłębić tajniki optymalnego bilansowania posiłków, przydatny okaże się poradnik zawierający wskazówki z zakresu żywienia psów i kotów.