Pasożyty i robaki u psa – objawy, leczenie i profilaktyka

Pasożyty u psa mogą przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów, stopniowo osłabiając organizm zwierzęcia i zaburzając pracę jego układu pokarmowego. Brak widocznych zmian w kale nie oznacza więc, że pupil jest zdrowy. Jaja wielu pasożytów są niewidoczne gołym okiem, a dorosłe robaki u psa mogą pozostawać niezauważone nawet przez wiele tygodni.

Problem ten dotyczy nie tylko zdrowia czworonoga. Niektóre robaki u psów wywołują choroby odzwierzęce, które mogą stanowić zagrożenie dla domowników, szczególnie dzieci, seniorów i osób z obniżoną odpornością. Z tego względu tak ważne są regularne badania kału, odpowiednio dobrane leczenie oraz przestrzeganie zasad higieny.

W artykule przedstawiamy najczęstsze rodzaje robaków u psa, drogi zakażenia oraz objawy, które powinny wzbudzić czujność opiekuna. Wyjaśniamy również, jak wygląda diagnostyka i leczenie pasożytów oraz czym różni się rutynowe odrobaczanie od profilaktyki dopasowanej do wieku, trybu życia i poziomu ryzyka zakażenia.

Jakie pasożyty wewnętrzne mogą zaatakować psa?

Aby skutecznie chronić pupila, warto poznać biologicznego wroga. Internalne pasożyty u psa dzielimy na trzy główne grupy: nicienie (robaki obłe), tasiemce (robaki płaskie) oraz pierwotniaki (mikroorganizmy jednokomórkowe).

Nicienie – glista psia, tęgoryjec i włosogłówka

Nicienie to wrzecionowate, obłe robaki u psa, które najczęściej zasiedlają przewód pokarmowy:

• Glista psia (Toxocara canis). Jeden z najpopularniejszych pasożytów. Dorosłe glisty osiągają od kilku do nawet 15 cm długości i przypominają wygląd nitki makaronu spaghetti. Wywołują glistnicę, która niszczy śluzówkę jelit i odbiera organizmowi kluczowe substancje odżywcze.
• Tęgoryjec psi (Ancylostoma caninum). Niewielkie nicienie wyposażone w narządy gębowe z haczykami lub płytkami wycinającymi, którymi przyczepiają się do ściany jelita cienkiego, żywiąc się krwią psa. Długotrwała infekcja prowadzi do groźnej dla życia anemii.
• Włosogłówka (Trichuris vulpis). Zasiedla jelito ślepe i grubą część przewodu pokarmowego. Przednią, nitkowatą częścią ciała wnika w błonę śluzową, wywołując przewlekłe, krwawe biegunki i stany zapalne.

Tasiemce – Dipylidium, Taenia i groźny Echinococcus

Tasiemce to płaskie robaki zbudowane z członów (człon znoszący jaja nosi nazwę proglotydu).

• Tasiemiec psi (Dipylidium caninum). Najczęściej występujący tasiemiec u psów. Żywicielem pośrednim tego pasożyta są pchły i wszoły.
• Tasiemiec bąblowcowy (Echinococcus granulosus i Echinococcus multilocularis). Niezwykle mały tasiemiec (ma zaledwie 1–6 mm), ale generujący ogromne ryzyko dla ludzi i zwierząt. Wywołuje bąblowicę – groźną chorobę, w przebiegu której w narządach wewnętrznych (głównie w wątrobie) tworzą się rosnące cysty.
• Tasiemce z rodzaju Taenia. Ich żywicielami pośrednimi są m.in. małe gryzonie, zające czy bydło. Pies zakaża się, zjadając surowe, niesprawdzone mięso lub narządy zarażonych zwierząt.

Pierwotniaki – Giardia lamblia i Toxoplasma gondii

To mikroskopijne organizmy jednokomórkowe, których nie dostrzeżemy gołym okiem:

• Giardia lamblia (Giardia intestinalis). Świdrowaty pierwotniak wywołujący giardiozę. Uszkadza kosmki jelitowe, zaburzając wchłanianie tłuszczów i witamin. Wytwarza bardzo odporne cysty wydalane z kałem, które błyskawicznie zakażają środowisko.
• Toxoplasma gondii. Choć głównym żywicielem ostatecznym są koty, psy mogą być żywicielami pośrednimi lub mechanicznymi nośnikami cyst Toksoplazmy.

Robaki sercowe Dirofilaria – groźny pasożyt, który dociera do Polski

Ocieplenie klimatu sprawiło, że w Polsce coraz częściej diagnozuje się dirofilariozę – chorobę wywoływaną przez nicienie z rodzaju Dirofilaria, przenoszone przez komary:

• Dirofilaria immitis (robak sercowy). Dorosłe osobniki osiadają w tętnicach płucnych oraz prawej komorze serca, prowadząc do ciężkiej niewydolności krążeniowo-oddechowej.
• Dirofilaria repens. Wywołuje dirofilariozę skórną – dojrzałe pasożyty umiejscawiają się w tkance podskórnej, tworząc bezbolesne, przesuwające się guziki.

Jak pies zaraża się pasożytami? Najczęstsze drogi zakażenia

Drogi penetracji organizmu są zróżnicowane i zależą od gatunku pasożyta.

Połknięcie jaj z gleby, wody lub kału

Jaja glist czy cysty Giardia są wyjątkowo odporne na czynniki atmosferyczne – mogą przetrwać w glebie, piaskownicach czy Kałużach przez całe miesiące. Pies zaraża się poprzez obwąchiwanie trawników, lizanie łap po spacerze, picie wody ze stojących zbiorników czy zjadanie fekaliów (koprofagia).

Zjedzenie zarażonego żywiciela pośredniego – gryzonia, pchły lub mięsa

Jeśli pies połknie podczas pielęgnacji sierści pchłę zarażoną larwą Dipylidium caninum, w jego jelitach rozwija się dojrzały tasiemiec. Psy myśliwskie oraz wiejskie, które zjadają dzikie gryzonie, są narażone na tasiemce z rodzaju Echinococcus i Taenia. Ryzyko wprowadzają także nieprzebadane, surowe odpady rzeźne.

Zakażenie przez skórę – jak tęgoryjec przenika bez połykania

Inwazyjne larwy tęgoryjca potrafią aktywnie wnikać do organizmu psa bezpośrednio przez nieuszkodzoną skórę – najczęściej w miejscach, gdzie jest ona najcieńsza (między opuszkami łap czy na brzuchu). Po wniknięciu wędrują wraz z krwią do płuc, skąd po odkrztuszeniu i połknięciu trafiają do jelit.

Zakażenie w łonie matki i przez mleko – szczenięta w grupie ryzyka

Glisty psie mają zdolność tworzenia tzw. larw uśpionych w tkankach suki. W trakcie ciąży pod wpływem zmian hormonalnych larwy uaktywniają się i przechodzą przez łożysko do ciał rozwijających się płodów. Ponadto po porodzie larwy przedostają się do gruczołu mlekowego. W efekcie szczenięta mogą urodzić się z glistnicą lub zarazić się nią już podczas pierwszego ssania mleka matki.

Jak rozpoznać, że pies ma pasożyty? Objawy robaków u psa

Sygnały inwazji pasożytniczej zależą od wieku zwierzęcia, stanu jego odporności oraz liczebności intruzów.

Biegunka, wymioty i problemy trawienne

Przewlekłe lub nawracające rozwolnienia (często ze śluzem lub śladami świeżej krwi), nudności i utrata apetytu to klasyczne objawy robaków u psów. W przypadku silnej glistnicy pojawiają się robaki u psa w wymiotach – jest to sygnał, że w żołądku i jelitach znajduje się tak duża masa glist, że organizm odruchowo próbuje się ich pozbyć.

Utrata masy ciała mimo dobrego apetytu

Pies pożera pełne porcje karmy, a mimo to chudnie i ma widoczne żebra? Pasożyty bytujące w jelitach konfiskują kluczowe substancje odżywcze, doprowadzając do niedoborów i stopniowej wycieńczenia organizmu.

Widoczne robaki lub segmenty w kale lub przy odbycie

Zastanawiasz się, jak wyglądają robaki u psa?

• Białe robaki u psa. Długie, glizdowate nitki zwinięte w sprężynki to najczęściej glisty psie. Z kolei drobne, przypominające ruchome ziarna ryżu lub pestki ogórka obiekty wokół odbytu lub na posłaniu to dojrzałe człony tasiemca.
• Czarne robaki u psa. W kale rzadko widuje się czarne pasożyty. Ciemne, nitkowate struktury to najczęściej nadtrawiona krew (skutek działania tęgoryjców) lub niestrawione włókna z diety, choć czasem opiekunowie mylą z robakami ciemne pasożyty zewnętrzne (np. pancerzyki martwych pcheł).

Wzdęty brzuch, szczególnie u szczeniąt

Tzw. „brzuch glistniczy” jest powszechny u porażonych szczeniąt – maluch jest chudy, ale jego brzuch staje się nienaturalnie pękaty, twardy i tkliwy przy dotyku.

Matowa sierść, apatia i ogólne osłabienie

Odbieranie organizmowi witamin i mikroelementów odbija się na wyglądzie. Sierść staje się matowa, łamliwa i obficie wypada. Pies staje się ospały, unika zabawy i szybko się męczy.

Jeżdżenie na pupie i gryzienie okolicy odbytu

Wędrujące człony tasiemca wywołują dokuczliwy świąd w okolicy odbytu. Pies próbuje przesuwać tylną częścią ciała po podłożu lub uporczywie wygryza sierść pod ogonem.

Kiedy pasożyty nie dają żadnych objawów?

U dorosłych psów o silnym układzie immunologicznym inwazja może przebiegać bezobjawowo przez długie miesiące. Pies funkcjonuje normalnie, stając się jednak cichym siewcą jaj i cyst w najbliższym otoczeniu.

Robaki od psa u ludzi – czy masz się czego obawiać? (Zoonozy)

Obawa o przenoszenie robaków z pupila na domowników jest w pełni uzasadniona, lecz nie powinna być powodem do paniki, a do wdrożenia zasad higieny.

1. Toksokaroza (od glisty psiej). Dzieci bawiące się w piaskownicach zanieczyszczonych odchodami mogą przypadkowo przenieść jaja glist do ust. W organizmie człowieka larwy wykluwają się i wędrują po tkankach (forma trzewna lub oczna). Nie dojrzewają do postaci jelitowych robaków, ale mogą powodować uszkodzenia narządów.
2. Bąblowica (od tasiemca Echinococcus). Niezwykle groźna zoonoza. Głównym źródłem zakażenia człowieka są jaja przeniesione na dłoniach z sierści psa lub po zjedzeniu niemytych owoców leśnych (jagód, poziomek).
3. Giardioza. Choć u psów i ludzi dominują odmienne genotypy Giardia, możliwe jest przeniesienie zakażenia przy nieprzestrzeganiu higieny rąk.

Jak diagnozuje się pasożyty u psa?

Tradycyjne podawanie leku "w ciemno" bez weryfikacji powoli ustępuje miejsca nowoczesnej diagnostyce. Najlepszym rozwiązaniem jest badanie parazytologiczne kału:

• Flotacja i sedymentacja. Metody mikroskopowe pozwalające wykryć jaja nicieni i tasiemców.
• Testy ELISA i PCR (Giardia). Pozwalają na bardzo dokładne potwierdzenie obecności antygenów lub DNA Giardia lamblia, nawet gdy pierwotniaki są wydalane okresowo.
• Zasada zbiorczej próbki kału. Aby badanie było miarodajne, należy zbierać małe próbki stolca przez 3 kolejne dni do jednego sterylnego pojemnika i przechowywać go w chłodnym miejscu przed dostarczeniem do kliniki.

Leczenie pasożytów u psa

Jeśli w badaniu lub kale zostaną wykryte pasożyty, lekarz weterynarii dobiera celowaną terapię farmakologiczną.

Farmakoterapia

• Nicienie i Tasiemce: Stosuje się preparaty zawierające m.in. fenbendazol, pyrantel, prazykwantel czy milbemycynę.
• Giardia: Leczenie wymaga podawania fenbendazolu lub metronidazolu przez kilka–kilkanaście dni z następowym powtórzeniem serii.

Mit: Domowe sposoby na robaki u psa

W sieci można znaleźć porady rekomendujące domowe sposoby na robaki u psa, takie jak podawanie czosnku, pestek dyni czy octu jabłkowego. Należy jasno zaznaczyć: czosnek i cebula są dla psa toksyczne i mogą wywołać groźną anemię hemolityczną! Z kolei pestki dyni mogą wykazywać jedynie delikatne działanie wspomagające, ale nie zlikwidują inwazji pasożytniczej. W walce z pasożytami jedyną skuteczną metodą jest farmakoterapia weterynaryjna.

Dezynfekcja otoczenia – absolutny wymóg przy Giardia

W przypadku walki z Giardią same leki nie wystarczą:

• Sprzątaj kał natychmiast po wypróżnieniu psa.
• Myj legowiska, miski i zabawki w temperaturze minimum 60°C.
• Myj podłogi preparatami zawierającymi czwartorzędowe sole amoniowe lub gorącą parą (cysty są odporne na chlor!).
• Kąp psa pod koniec terapii lekowej, aby zmyć z jego sierści cysty z okolic odbytu.

Jak zapobiegać pasożytom u psa? Kompleksowa profilaktyka

Rzetelny program profilaktyczny opiera się na łączeniu higieny, diagnostyki i odpowiedniego żywienia.

1. Szczenięta: Odrobaczamy obligatoryjnie od 2. tygodnia życia co 2 tygodnie do momentu odstawienia od mleka matki, a następnie co miesiąc do ukończenia 6. miesiąca życia.
2. Psy dorosłe (Profilaktyka celowana): Wykonuj badanie kału co 3–4 miesiące. Jeśli wynik jest ujemny – nie podajesz chemii. Jeśli dodatni – lekarz dobiera konkretny lek.
3. Psy z grupy wysokiego ryzyka (myśliwskie, zjadające odchody, żyjące w dużych skupiskach): Zaleca się rutynowe odrobaczanie co 1–3 miesiące, ze szczególnym uwzględnieniem preparatów na tasiemce.

Dieta i regeneracja jelit po odrobaczaniu

Przebyta inwazja pasożytnicza i leki odrobaczające nadwyrężają przewód pokarmowy. W okresie rekonwalescencji niezwykle ważna jest łatwo przyswajalna karma dla psa. Odpowiednio zbilansowana mokra karma dla psa pomaga w regeneracji mikrobioty jelitowej oraz podrażnionej śluzówki. To także doskonały moment, aby wdrożyć pro- i prebiotyki oraz ukierunkowane witaminy i suplementy dla psów, które wspomogą naturalne mechanizmy obronne organizmu.

Pamiętaj także, że walka z pasożytami wewnętrznymi idzie w parze z ochroną przed pasożytami zewnętrznymi – pchły są przecież żywicielem pośrednim tasiemca. Regularnie stosuj obroże przeciw kleszczom i pchłom dla psa lub preparaty typu spot-on.